cf6ad2ce3f0e3a3688e3759ae94749b3 resize w 520 h

Жасанды интеллект: экономика мен әлеумет қалай өзгеруде?

Экономика Қоғам

Бүгінгі заманда технологияның тілін білмей жетістікке жету, кәсіп ашып, кіріске кенелу мүмкін емес. Әйтсе де, ол тек қалта телефонымен немесе планшетпен ғана шектеледі десеңіз, қатты қателесесіз. Сіз «жасанды интеллект» деген ұғымды естідіңіз бе? Ендеше, «Нұр Отан» қоғамдық-саяси институтының директоры Нұрбек Саясатпен сұхбатымыз осы тұрғыда өрбімек.

cf6ad2ce3f0e3a3688e3759ae94749b3_resize_w_520_h_

– Сізден сұхбат алмаған журналист сирек шығар. Десек те, «жасанды интеллект» дегеніміз не?

– ХХІ ғасыр – технология дәуірі. Бүгінгі тренд – жасанды интеллект. Бұл адам қолымен атқарылатын қара жұмысты енді машина жасайды деген сөз. Бұрын жас мамандар сала ардагерлерінен ақыл сұраса, қазір оларды арнайы роботтар алмастыруда. Осыны елден ерте ұғынған жас ғалымдар әлемнің брендтік компанияларында табыс тауып жүр. Солардың бірі, отандасымыз Игорь Ганичев ғаламтор ғажайыптарының бірсыпырасын ойлап тапты. Сөйтіп, екінші мыңжылдықта «Гугл» компаниясына ауысты. Демек, жетістікке жетемін деген кез келген жанға жол ашық.

Екінші мысал, біздің елден шыққан өнертапқыштардың бірі футболшылардың физикалық мүмкіндігін есептеп, жасыл алаңдағы белсенділігін бақылап отыратын құрылғыны жасап шығарды. Ол арқылы ойыншының қанша шақырым еңсергенін, неше қадам жасағанын біліп отырасыз. Сөйтіп, ол да аз уақытта миллиардер атанды. Тағы бір жерлесіміз АҚШ-қа барып, қазіргі мобильдік «индрайвер-такси» қосымшасына ұқсас бағдарлама ойлап табады. Ол да мол табысқа кенеледі. Мұның бәрін не үшін айтып отырмын? Ғылыммен айналысқысы келетіндерге сондай жағдай жасауымыз керек. Әзірге бұл үрдіс тек жаңа жобаны патенттеп алумен ғана шектелуде.

– «Болашақ» бағдарламасының түлегісіз. Ата-әжесінің қолында өскен қазақтың қара домалақ баласы шетелде білім аламын деп армандады ма?

– 2006 жылы халықаралық магистр дәрежесін қорғап, сол кездегі «Қазына» (қазіргі «Самрұқ-Қазына») қорында қызмет еттім. Он екі жылдың ішінде тоғыз рет жұмыс ауыстырдым. Себебі, мен үнемі жаңарып, жаңғырып отыруды қалаймын. Бір ғана саламен шектеліп қалғым келмейді. Мүмкіндігімше жаңа мамандықтарды меңгеруге тырысамын. Көптеген мемлекеттік жобаларды жүзеге асыруға үлес қостым. Көп уақытымды қоғамдық қызметке жұмсадым. Ол үшін өкінбеймін.

Бір ұғынғаным, ортаға көбірек танылып, жетістікке жеткен сайын сен жайында айтылатын қисынды-қисынсыз әңгіменің де қатары артады екен. Халықаралық бағдарламалар орталығында еңбек еткен жылдарымды бағалаймын әрі сағынамын.

– Келешекте компьютер адамды алмастырады дегенге сенесіз бе?

– Әр нәрсенің екінші қыры бар. Технологияның тілін тапқан дұрыс, тек шегі мен шетін белгілеп алу керек. Тіпті, құлтемірдің өзі адам секілді тұлғалық қасиетке ие бола алмайды. Бірақ, мұның тек балға секілді құрал екенін, ал, оны қозғалысқа түсіретін нағыз күш адамның білегінде болатынын естен шығармаған абзал. Әйтсе де, технология мүмкіндігін қажетімізге қарай жаратуға әбден болады. Ол біздің уақытымызды үнемдеп, энергия көзін сақтайды.

Сіз білесіз бе, бүкіл дүние жүзі қолданатын «Гугл» ғаламтор парақшасынан бәрін іздеп табуға болады. Барлық ақпарат самсап тұр. Алайда, ол мәліметтердің бәрі де өмірде орын алған оқиғалардан құралған. Ал, алдағы уақытта жүзеге асатын бастамалар туралы ол ештеңе айта алмайды.

«Фоксньюс» деген ақпарат агенттігі бар. Онда мақаланы адам емес, жасанды интеллект жазады. Оны оқи отырып, эмоциялық көңіл-күй кешіп, рухани ләззат ала алмайсыз. Күнделікті қолданыстағы «актив» ұялы байланыс операторына қоңырау шалған кезде жауап беретін робот та солай.

– Сіз жеткен жетістіктің сыры неде?

– Мен ғылыми фантастикалық кітаптарды көп оқимын. Өйткені, ондағы кей элементтерді шынайы өмірде іске асыруға болады. Тіпті, қазақ ертегілерінің өзі адамның қиялына ерік беріп, ой-өрісін кемелдендіре түседі емес пе? Фантастикалық әдебиетті қытайлықтар көп оқитыны белгілі. Соның әсері болар, бүгінде олардың қолынан келмейтін кәсіп жоқ, өнімнің барлық түрін өндіреді.

Дамыған елдердің тәжірибесіне сүйенсек, адамдар техника тілін бала кезден меңгереді екен. Алдымен, бірінші сынып оқушысына компьютерді әкеліп қояды. Бала оны қолмен ұстап, біртіндеп түсінуге тырысады. Бірнеше мүмкіндіктер мен сәтсіздіктерден кейін өзі шашып, қайта құрастыратын деңгейге жетеді. Технология ақпарат ағынымен дамып отырады, сондықтан қазір гуманитарлық салаға көбірек мән беру керек .

Біліміңіз бар болса, шетелдік Гарвард, Оксфорд секілді атақты оқу орындарына емтихан тапсырып, грантпен оқи аласыз. Ешкім сіздің құқығыңызды шектей алмайды. Сондай-ақ, қазір қосымша табыс таба білу қажет.

– Инновациялық саясаттың сәулеткері атанған атақты Филипп Йомен кездескіңіз келеді екен.

– Иә, ол кісімен пікірлесуді көптен бері ойлап жүрмін. Ол заманауи технологияны адамның ішкі жан дүниесін қанағаттандыратындай етіп дамыту керек деп санайды. Тамыр-таныстық пен әдемі сөздер көп жағдайда сәттілікке серік бола бермейді. Кейде қаламасаң да, біреулермен танысуға тура келіп жатады. Бұл – дұрыс емес. Тұтынушылық қарым-қатынас негізінде дос болу – қате қағида.

Мамандардың есебінше, әлемде өз қазанында өзі қайнап, тар қапаста қалған отыздан аса мемлекет бар екен. Біз сол қатардан табылмас үшін, үлкен транзиттік жолдарға қосылуымыз керек. Сол сияқты, бейбітшілік пен тыныштықты да сақтай білу қажет.

– Жастар арасындағы жұмыссыздық мәселесін қалай шешуге болады?

– Өкінішке қарай, елімізде қателесу құны тым жоғары. Мәселен, мектеп түлегі ұлттық бірыңғай тестілеу сынағынан сүрінсе, өмір сонымен бітетіндей күй кешеді. Давоста өткен дүниежүзілік экономикалық форумда  израильдік тарихшы Юваль Ной Харари «жұмыс» деген ұғымды сана тұрғысынан қайта жаңғырту қажеттігін айтты. Бұрын адам баласы еңбек етуді тамақ асыраумен, қажеттілікпен байланыстырды. Жұмысқа жіпсіз байланып қалдық. Оны еркін және ерікті түрде жасауды ұмыттық. Өйткені, одан айырылып қалу қаупі бар.

Мысалы, бала бағу – ата-анасы не ата-әжесі үшін ең сүйікті іс. Жалақы төленбесе де, бұл еңбекке жатады. Міне, күнделікті қызметке де осылай қарау керек. Әркім жақсы көретін ісімен айналысса ғана табысқа жетеді. Тағы бір мәселе, біз қателесуге қорқамыз. Ал, шын мәнінде қателіктен сабақ алуға болады. Дұрысында, біз жұмысқа емес, ол бізге тәуелді болуы керек.

– Ол үшін не істеу қажет?

– Бүгінгі заман талабына сай жаңа мамандықтар ашу қажет. Алда талай технологиялық революциялар күтіп тұр. Роботтандыру жақсы үрдіс, бірақ, биотехнологияны да назардан тыс қалдырмаған жөн. Болашақта жүргізушісіз қозғалатын, әрі жаяу жүргіншілердің ойын оқитын көліктер пайда болып жатса, таң қалмаңыз. Банк пен әлеуметтік қызметкерлерді де машина ауыстырады. Сондықтан, қазірден бастап қолдан келетін қабілетке инвестиция құйыңыз.

Мысалы, 1965 жылы Тайланд федерациясынан бөлініп, тәуелсіздік алған Сингапур қазір адам танымастай өзгерді. Неге? Себебі, химия өнеркәсібі мен компьютерлік технологияға зор көңіл бөлінді. Кезінде сингапурлықтар  қара судың өзін Тайландтан алып ішті дегенге ешкім сенбес. Бірақ, сонда кейін «Singapore Technologies Group» корпорациясы мен Азиядағы ең ірі суперзаманауи мұнай-химиялық кешені құрылды. Оған миллиардтаған инвестиция құйылды. Жалпы, бұл елде өнеркәсіптен жаңа сала ашып, оны жетілдіруге бес жылдан артық уақыт жұмсамайды екен. Тіпті, 2020 жылға қарай дамиды деп болжанған Қытай экономикасы да Жапонияны 2012, АҚШ-ты 2013 жылы басып озды емес пе? Бізге де осындай елдерден үлгі алу қажет.

Кеңес дәуірінде жас ұрпақты Юрий Гагарин секілді ғарышкер не басқа да белгілі тұлға болуға тәрбиеледі. Сол идеология кейін өз жемісін берді. Дәл солай, бүгінде неге Марк Цукерберг, Стив Джобс секілді жоқтан бар жасаған белгілі технология тарландарын үлгі етпеске? Алысқа бармай-ақ, өзіміздің тепсе темір үзер батыр балуандарымыз – Ұлан Рысқұл, Бейбіт Ыстыбаевтарды неге насихаттамасқа? Сол идеологияны инфрақұрылым мүмкіндіктерімен жалғау керек.

Пікір үстеу

Э-пошта мекенжайыңыз жарияланбайды. Міндетті өрістер * таңбаланған