Сөз зергерімен соңғы сұхбат

Менің қызметтік қарбаласпен байырғы журналист, қарымды қаламгер, көсемсөз шебері, марқұм Шөпенғали Дәуеновпен сұхбат алғаным бар еді. Сонда журналист жүрегіндегі жан сырымен бөлісіп, ізін басып келе жатқан жас мамандарға ақыл-кеңесін ақтарыла айтқан еді. Қағаз бетіне түсіп үлгермеген бұл сұхбатымыздың соңғы болатынын кім білген десеңші. Ендеше, бұдан екі жыл бұрынғы әңгімені оқырман назарына ұсынғанды жөн көрдік.

Соңғы сұхбат

– Жұмыс үстеліңізде газет-журналдар қаздай тізіліп тұр екен. Сізді қай баспасөз құралы көбірек қызықтырады?

– Қазіргі журналистиканың қалтарысы мен қыры көп. Сан салаланып барады. Оған баға беру, әрине, көргені мен көкейге түйгені мол азаматтардың еншісінде. Жаныма жақын «Атыраудан» бастап «Егемен Қазақстан», «Казправда», «Ардагер айнасы» газеттерінің әр санын бүге-шүгесіне дейін оқып шығамын.

– Жарты ғасырға жуық «Атырау» (бұрынғы «Социалистік құрылыс», «Коммунистік еңбек») газетінде қызмет атқарып, қазақ журналистикасына зор үлес қостыңыз. Ендеше, газет бетіндегі алғашқы жолыңыз қалай басталып еді, соған тоқталсаңыз.

– Менің алғашқы еңбек жолым да, шығармашылық дәуренім де сонау қанды қырғын, сұрапыл соғыс жылдарынан бастау алады. Газет арқылы білімімді молайттым, шығармашылық шеберлігімді шыңдадым, азаматтық ұстанымымды, өмірлік көзқарасымды орнықтырдым. «Қазақ баспасөзінің атасы» атанған Тауман Амандосовтың ақыл-кеңесін тыңдап өскенімді де мәртебе санаймын. Гурьев (Атырау) облысы, Новобогат (қазіргі Исатай) ауданының Манаш ауылында дүниеге келіп, еңбек жолымды ауылдық кеңестің хатшылығынан бастадым. Міне, сол кезден бастап облыстық газет редакциясымен байланыс жасап тұрдым.

Ол Ұлы Отан соғысы басталған кез болатын. Халықтың жағдайы өте ауыр, әр шаңырақтың асыраушылары майданға аттанған осындай кезде ауылда қалған қариялар мен әйелдер, жасөспірімдер түгел еңбекке араласты. Сол кездегі қоңырқай тіршілік маған да көп ой салса керек, адамдарды рухтандырып, жігер беретін біраз өлеңдер жаздым. Дегенмен, өзімнің «жақсы ақын» бола алмасыма кейін көз жеткіздім де, журналистік жолға біржолата ден қойдым. Ол кезде «Социалистік құрылыс» (қазіргі «Атырау») газетінде майдан даласындағы мән-жайды, елдегі жай-күйді жазатын Берік Қорқытов деген ағамыз болатын. Жарияланған басты мақалалардың көпшілігі сол кісінің қаламынан шықты.

Сол бір 1953 жылдың сәуірінен бастап газетке біржола жұмысқа ауыстым. Екі жыл газеттің Новобогат, Теңіз аудандарындағы меншікті тілшісі болдым да, кейін 1955 жылы сәуірде облыстық газеттің ауыл шаруашылығы бөлімінің меңгерушілігіне тағайындады. Содан зейнеткерлікке шыққанша, редакцияда жұмыс істеп, ұзақ жыл редактордың орынбасары, бірінші орынбасары қызметтерін атқардым.

– Жалпы, ардагер журналистердің көш басында бірінші болып өзіңіз тұрсыз. Сондықтан, газет бұрын қалай шығушы еді, сол туралы өз аузыңыздан естісек.

– Ол кезде газеттің бірінші-екінші беттеріне міндетті түрде Жоғарғы Бас қолбасшы И.Сталиннің бұйрығы берілетін-ді, содан кейінгі беттерге соғыстың барысы туралы хабарлар мен өлеңдер, тұрғындардың тыныс-тіршілігі жайында жазылған материалдар жарияланатын еді. Теледидар мен радио секілді ақпарат көздеріне халықтың әлі де қол жеткізе қоймаған кезі, облыста «Социалистік құрылыс» газеті көп тарады. Адамдар бұл басылымның келесі санын асыға күтетін. Соғыс жылдарында майдангерлердің жаумен шайқастағы ерен ерлігін, тыл еңбеккерлерінің ұлы іске қосып жатқан үлесін дәріптеу мақсатында газетке «Жеңіс алға басуда», «Ұласты табыс сыйға-сый», «Сәлем ыстық жүректен», «Бостандық шамын жағамыз» деген тақырыптарда өлеңдерім жарияланды.

Соғыс жылдарында шұғыл жағдайлар көп болатын, көліктің жоқтығына қарамастан тілшілер жаяулап-жалпылап, ауыл-ауылды аралап, тылдағы жұмысшылармен тығыз байланыс орнатып қызмет атқардық. Соғыс кезінде бүкіл ел фашистік басқыншыларға қарсы күреске жұмылған уақытта партия ұйымдары ел рухын көтеріп, халықты жеңіс жолында жан аямай жігерлендіру, кеңес адамдарының отаншылдық сезімін күшейту мақсатындағы жұмысқа аса мән берді. Газеттерде халқымыздың аса құнды мұрасы – ақындар айтысы да осы мақсатта жанданды. Бұл орайда «Социалистік құрылыс» маңызды рөл атқарды.

– Аға, бұрын редакциялық құрамда әйелдерге қарағанда ер азаматтардың көп болғандығы рас па?

– Иә, солай еді. Арулардың қызметке келуі ол кезде сирек құбылыс болатын. Сол кезде менімен бірге хат бөлімінің меңгерушісі болып Хадиша Сұлтангереева жұмыс жасады. Жоғары комсомол мектебін бітіріп келген ол өте сауатты, зерек болды. Журналистика күн-түн демей ақпарат аймағынан табылып, қуанышпен де, қайғымен де санаспайтын мамандықтың ерекше түрі ғой.

«Жүрегі газет деп соққан жан»

Айтқали НҰРҒАЛИЕВ, ардагер-журналист: Көркемсөз шебері Шөпенғали Дәуеновтің жүрегі тек газет деп соқты. Балалық шағы аштық жылдармен тұспа-тұс келсе, бозбалалық кезеңі Ұлы Отан соғысының зобалаңына тап болды. Содан да болар Шөкең ерте есейіп, қаламды өзіне ерте жастан серік етті. Өз-өзіне қатаң талап қоя білетін, жауапкершілігі өте жоғары адам еді. Еңбекқорлығы арқасында «Коммунистік еңбек» (бүгінгі «Атырау») газетінің бас редакторының орынбасары қызметін ұзақ жылдар бойы абыроймен атқарды. Мен алғаш қаламгерлік қызметімді бастаған кезде ұстазым болды. Қызметте қатаң талап қойып қана қоймай, тәлім-тәрбиесін қатар беретін Шөпекеңнің журналистикаға, соның ішінде газет саласына қосқан үлесі орасан зор. Сондықтан, абыз ағаның жарқын бейнесі өзі баулыған журналистика қырандарының әрдайым жадында жатталып қалмақ.

Амандық САҒЫНТАЙҰЛЫ

Оставить комментарий

Ваш email нигде не будет показанОбязательные для заполнения поля помечены *

*